انارک
نارسينه
Anarak
Narossineh
|
|
|
|
پندار نیک گفتار نیک کردار نیک
شهر انارک، مرکز بخش انارک و از بخش های شهرستان نائین، استان اصفهان در ايران است که در 75 کیلو متری شمال خاوری نائین و در راه آسفالته ای که از نائین به سمت شمال خاوری منشعب گردیده قرار دارد. انارک در دامنه جنوب خاوری مرتفع ترین کوه این بخش یعنی دره انجیر با 2438 متر ارتفاع واقع شده است. آب وهوا: هوای انارک معتدل متمایل به گرم و خشک بوده، بیشترین درجه حرارت در تابستان ها 41 درجه سانتی گراد بالای صفر و کمترین آن در زمستان ها 7 درجه زیر صفر می باشد. میزان بارندگی سالیانه ی انارک به طور متوسط 150 میلی متر بوده است. پیشینه تاریخی: از بنای اولیه و وجه تسمیه انارک اطلاع دقیقی در دست نیست و دورترین تاریخ باقیمانده در آن مربوط به رباطی است که تاریخ 1301 هجری قمری را دارد. اهمیت کنونی انارک به خاطر معادن اطراف آن است. انارک باغات انار داشته است. جمعیت: بر اساس سر شماری 1355 نزدیک به 2700 نفر را شامل می گردد. نژاد: آریائی. زبان: فارسی با گویش محلی. دین: اسلام، شیعه دوازده امامی. فرآورده ها: گندم، جو، انار و پسته به مقدار کم در حوالی انارک. آب کشاورزی فقط از طریق کاریز تهیه می شود و آب آشامیدنی در منبع ذخیره و پس از کلریزه شدن از طریق لوله کشی در اختیار اهالی قرار می گیرد. برق مصرفی شهر انارک از برق سراسری تأمین می گردد. صادرات: قالی و قالیچه با طرح نائین و نقشه های افشان، ترنجی و بته ای از صادرات محلی انارک است که به مقدار کم صادر می شود. سرب از صادرات مهم انارک از معدن سرب نخلک به شمار می رود که در دست بخش دولتی است. رستنی ها: از درختان گز و تاغ و از گیاهانی که کاربرد داروئی دارند، به مقدار کم آویشن در پیرامون انارک می روید. هم چنین پوشش گیاهی در حد بسیار ضعیف جهت چرای دام در بعضی از فصول موجود است. جانوران و پرندگان: روباه، شغال، گرگ و خرگوش در پیرامون انارک دیده می شود. سازمان های دولتی و ملی: دارای ادارات بخشداری، شهرداری، بهداری، کلانتری، آموزش و پرورش، پست، مخابرات و بانک ملی می باشد. هم چنین درمانگاه، دو دبستان، دو مدرسه راهنمائی تحصیلی، دو دبیرستان، یک کتابخانه عمومی، دو (یا سه) باب مسجد و مغازه های گوناگون وجود دارد. راه ها: دو راه از انارک به اطراف کشیده شده که عبارتند از - راه آسفالته به طول 75 کیلومتر به سمت جنوب باختری که تا نائین امتداد یافته است. - راه آسفالته که به طول حدود 325 کیلومتر به سمت خاور کشیده شده و به مشهد منتهی می شود. بخش انارک: از شمال به شهرستان های سمنان و دامغان، از خاور به خور و بیابانک (از بخش های نائین)، از جنوب به خرانق (از بخش های اردکان)، از جنوب باختری به حومه نائین و از باختر به شهرستان اردستان محدود می گردد. تقسیمان کشوری: بخش انارک از شهر انارک و دو دهستان انارک و چوپانان تشکیل گردیده است. بخش انارک به علت قرار گرفتن در منطقه نیمه کویری از داشتن رودخانه بی بهره بوده و کوه های قابل توجهی نیز در آن به چشم نمی خورد. تنها کوه نسبتاً مرتفع آن دره انجیر است. کان ها: این منطقه مانند اکثر نقاط کویری و نیمه کویری دیگر از معادن زیر زمینی فراوان و نیز معادن سنگ (مانند سنگ صورتی انارک) بهره مند گردیده که می توان به معدن مس مسکنی (واقع در 30 کیلومتری باختر انارک)، معدن مس تال مسی (واقع در 35 کیلومتری شمال باختری انارک)، معدن سرب نخلک (واقع در 55 کیلومتری شمال خاوری انارک در کوه قلعه بزرگ)، معدن سرب چاه خربزه (واقع در 30 کیلومتری شمال خاوری انارک)، معدن آهن خالو حیدر (واقع در 15 کیلومتری شمال انارک)، معدن آهن بته علم (در 30 کیلومتری شمال انارک)، معدن منگنز (واقع در دامنه باختری کوه باباخالد) و معادن مس باقرق، مس تلخه، مس چاه خونی، نیکل چاه شوره، سرب چاه میله، مس سبرز، مس و طلای کال کافی، مس کوه یزرگی، مس کپه حلوانی، مس ونیکل گودمراد، مس و نیکل چشمه کریم، مس کن مس، مس چاه پلنگ، مس وطلای خونی، مس قبله، مس تنوره، مس پوزه، مس قنده هاری، سرب مرغه، سرب چاه معلا، سرب و طلای ریزآب دم، سرب دم سفید، آهن خواروبوالعظیم، سرب و زغال سنگ سیاه کوه، آهن چاه سفید، آهن خالوحیدر، آهن یوته اسماعیلان، آهن فالگاه، سرب خومو، سرب گودر، سرب بزکش، سرب سوزابه، زاج چاه لقه، کرومیت دم عبدوله، زاج گردنه زاغاب، فیروزه و آهن چفت چغو، گوگرد معلا، گوگرد سنگ آب، گوگرد آفتاب رو، آنتیموان و طلای پتیار، ترکمانی و ... اشاره کرد. جمعیت بخش انارک: بر اساس سرشماری 1355 نزدیک به چهار هزار نفر. وضع اقتصادی: از نظر اقتصادی بخش انارک در سطح پائینی قرار دارد و به علت نامساعد بودن شرایط محیطی و آب و هوائی هیچگونه کشاورزی و دامداری درخور توجهی صورت نمی گیرد. کشاورزی منحصر است به کشت مقداری گندم و جو که تکافوی جمعیت بسیار کم این بخش را نمی کند و از محصولات باغی، مقدار ناچیزی انار و پسته در این بخش بدست می آید. تنها ممر درآمد اهالی از نظر صادراتی قالی و قالیچه با طرح نائین و نقشه های افشان، ترنج و بته ای بافته می شود. سنگ ساختمانی صورتی انارک اینک جایگاهی در بازار سنگ ایران دارد. حداکثر جمعیت این بخش را کارگران معادن که از نقاط مجاور به این منطقه مهاجرت کرده اند تشکیل می دهند. آبادی های انارک: اینک به شرح آبادی های بزرگ و کوچک و حتی مزارع غیر مسکونی به ترتیب حروف الفبا می پردازیم ( به نقشه هم نیم نگاهی داشته باشید). اسماعیلان (و مزرعه محمدآباد)، آشتیان، الله آباد (یا مزرعه جواد)، بیدچاه (و مزارع زرگرآباد، دره انجیر، شوره چاه و زیارتگاه پیرمردان)، پیوک، چاه شوره بالا (و چاه شوره پائین)، چاه گربه (و مزرعه مرغاب)، چوپانان، زالوبند، زوار (و مزارع چاه سنجد و لجینه)، سرخشاد (و مزارع چاه قلی و چاه گز)، صدرآباد، عباس آباد، عبدالکافی (و مزارع کال بی کند و میرکوله)، عروسان، عشین (و مزارع لوت آباد و گزوار)، علم حاج باقری، کبودان، مزرعه حاج باقر، مزرعه حاج مهدی (و مزرعه چاه درختک)، مشجری، معدن طالمسی (و مزارع سهله چو، قبله و شمس آباد)، معدن نخلک، معلی (و مزارع سهل، چاه خربزه، سهل چو و دراز)، ونچه، همت آباد.
انارک کوچک ترین شهر استان اصفهان ولی بزرگ ترین بخش آن می باشد .دارای یکی از زیباترین آسمان های شب و منطقه ای بسیار جذاب و مناسب برای شروع کویر نوردی است. انارک شامل معادن بسیاری از جمله معدن سرب نخلک می باشد و می گویند در انارک هر نوع ماده معدنی را می توان یافت. قابل ذکر است که دومین فرودگاه هواپیمائی کشوری استان اصفهان در انارک می باشد. فعلاً انارک شامل مساجد به اسامی جامع، حاج محمدرضا ، زکریا و یک حسینیه می باشد. از شاعران اين سده که به قولي اولين سراينده با گويش انارکي مي باشد حاج ميرزا رضا غفاري انارکي مي باشد که از اولين آموزگاران و يکي از بنيان گذاران مدرسه انارک به سبک جديد در حدود 80 سال پيش است. اين دل سوخته در سال 68 در مشهد ديده از جهان فرو بست. از سروده هاي اوست: نسيم صبح گذشتي چو از کنار انارک رسان سلام من از لطف بر ديار انارک بگو مهاجرتم از تو بد به حکم قضايي و گرنه دور نگشتم من از حصار انارک سرشک ديده بدامان من همي جاريست از آن که شدم دور از جوار انارک کنند عرضه بمن گر تمام مملکت ري کنم معاوضه کي با کمي غبار انارک هواي قلهک و تجريش و دره و دربند کجا و کوه درنجيل و چهل تقار انارک کنم مقايسه زرگنده چون به زرگاباد که هست موجب بس کسرواحتقارانارک نه منظريه و نه رامسر نه کوه دماوند بود چو سهل و معلا و کوهسار انارک کجا به باغ و تماشاي گل کند رغبت کسي که ديده درودشت و جويبار انارک هواي گردش و تفريح بوستان ننمايد دلي که هست شب و روز بيقرار انارک و با گويش انارکي: نيگارا تا ز عشقُت در کيمندي گيرفتار و اسير و دَردمندي دلي مو در خمي زُلفُت اسيرو خيلاص نابُ بهيچ تَدبير و فندي به يک ديه دل از آدم ابيري تو يا افسونگري يا چَشم بندي تيناف و رسنُ کيمند صياد توخوي مي پاي دلها هَه ابندي شوُ رودرغمي عشقُت اسوجه دل مو مثلي دُنَه ي سيبندي وسر نارَسَه هرگز وعدَه ي تو چيرا اهلي فيريب و ريشخندي ميگر از سنگ و آهنُ دلي تو تا مو داري ابيرمبي اخندي ايگر در سختي مو راحتي تو مو جُز راحتي تو ناپسندي ديوُنه ي غمي عشقي توهرگز عاقلُش نابُکَه خوي هيچ بندي غفاري يا هيمه جورت اواجه نَويني تو غم و رنج و گَزندي
انارک قدیم: راه قدیمی مال رو شتران انارک به ورامین شامل 11 منزل به ترتیب زیر بوده است : انارک به عشین (6 فرسخ)، عشین به گوهر (7 فرسخ)، گوهر به بوالعظیم (4 فرسخ)، بوالعظیم به چاه شور حاج امین (4 فرسخ)، چاه شور به سفیدآب (7 فرسخ)، سفیدآب به قیلاقه (7 فرسخ)، قیلاقه به باباهماد (4 فرسخ)، باباهماد به کریم خانی (6 فرسخ)، کریم خانی به حصار حسن بیگ (4 فرسخ)، حسن بیگ به قهوه خانه کویر (4 فرسخ) و کویر به ورامین (4 فرسخ) مجموعاً 57 فرسخ هنگام ناامنی منازل مورد تاخت و تاز یاغیان و دزدان بوده است به طوری که ملا حیدر انارکی گفته است : هرآن کس بارتهران را بگیرد امیدوارم جلودارش بمیرد تمام منازل حالی به حالی سفید وقیلاقه آتش بگیرد مگو تهران بگو ویرانه ی غم به بالای سرش کوه دماوند صدوسی و سه چشمه دارد کوه البرز نمی ارزد به یک جرعه آب انارک (توضیح این که در هنگام حمله، تلفات زیاد و دو منزل ذکر شده از بقیه نا امن تر بوده است و توصیه به نرفتن می باشد.) هم چنین: فلک ویران شوی ویرانه کردی انارک را همه غم خانه کردی به بالاخانه هابستی صف جنگ پی خونریزی خلق کردی آهنگ و از دیگر شعر های فکاهی این شاعر انارکي: الاغ جعفرمعصوم بس که هشیار است ز روی صاحب خویش آن الاغ بیزار است نه کاه و نه جوی می دهد به آن حیوان ز گشنگی نظرش سوی کاه دیوار است
از دیگر شعرای قدیمی انارک ملا عزیز انارکی بوده است که نقل می کنند: عده ای از ساربانان برای پیدا کردن شتر هایشان منزل به منزل سراغ می گیرند تا به شیراز می رسند و در کاروانسرائی اطراق می کنند. چند نفر جهت خرید سوروسات (مایحتاج) به شهر می روند. در یکی از میدان ها شاعري بساط خود را جهت مشاعره پهن کرده ولی همانندی نمی یافته و می گوید عجب شهر علم و ادبی است که کسی نیست با من مشاعره کند! بچه های انارکی می گویند ما شاعری داریم که می تواند با تو مشاعره نماید و قرار فردا را در همان زمان و مکان می گذارند. فردای آن روز ملا عزیز انارکي به همان میدان می رود و در بین مردم خوش ذوق شیراز که برای مشاعره جمع شده اند قرار می گیرد. شاعر بار و بنه خود را از الاغش پیاده می کند و داد سخن می دهد و سراغ شاعر انارکي را که بایستی با او مشاعره کند می گیرد. ملا عزیز انارکي با ریخت و قیافه ساربانی پا پیش می گذارد که شاعر با دیدن آن قیافه او را هجو می کند و می گوید: شاعر که توئی به لب لبانت ...... از مغز سرت تا زیر زبانت .....! شايد .....!"خنديدم" باشد ملا عزیز انارکي در جواب هجو را پاسخ می دهد که: این حرف خوش و روی خوشت من دیدم بر ریش و سبیل پدرت من .....! شايد .....!"خنديدم" باشد این .......... خری که یک من تبریز است سیصد درمش به خواهرت بخشیدم! مردم پس از این حاضر جوابی به کف زدن و شادباش به ملا عزيز انارکي می پردازند و شاعر پشیمان از این مشاعره بار و بنه خود را جمع می کند و از معرکه خارج می شود.
در سده قبل انارک دارای یک آسیاب بادی (اهر وا به زبان محلی که فقط تلی خاک از آن به جا مانده و در حدود یک کیلومتری جاده انارک بیدچاه بوده است)، چهار آسیاب گاوی (یکی از آنها در محل منزل مرحوم عظیمی انارکي) و 14 دکان رنگرزی نخ بوده است. از هفت محله قدیمی انارک محله ی عرب ها از بین رفته است و محل ایلیاتی ها جایگاه استراحت قافله ها بوده است. در سال 1265ق عدّه ای از راهزنان بلوچ به انارک _ شهرکی در نزدیک خور _ حمله ور شده و ضمن منکوب کردن اهالی، تعدادی شتر و گوسفند و اموال انارکی ها را به سرقت برده و سپس به سوی خور آمده و در مزرعه کمال در 15 کیلومتری شمال شرقی آنجا به استراحت پرداختند. انارکی ها به ابراهیم سلطان فرمانده سربازان محلی شکایت بردند و او بی درنگ با افراد تحت امر خود به بلوچ های مهاجم حمله برد اما به سختی شکست خورد و جمعی از افرادش کشته شدند. چون خبر این واقعه به صدر اعظم وقت _ امیرکبیر _ رسید او را احضار و توبیخ کرد، اما ابراهیم سلطان شکایت مکتوب انارکی ها را نشان داد و به این ترتیب خود را از خشم امیر رها کرد. اما مناصب نظامی را از او گرفتند. انارک در سی فرسنگی جندق و سمت قبله واقع است. «دربندان» که یکی از منازل عرض راه است اول خاک انارک و دوازده فرسخ تا آنجا مسافت دارد. قلعه ی مختصری از قدیم بر فراز کوه آنجا ساخته بودند. از زمان خاقان مرحوم طاب مضجه چند خانواری محض اخبار طایفه ی بلوچ که از آن بیابان به سمت یزد و کرمان عبور می کردند و در آن قلعه سکنا داشته اند. شاهنشاه مغفور اعلی ا... درجاته بعد از ان که قدری دایر شده بود و مردم از اطراف در آنجا جمع شده بودند سه هزار تومان حسب الاستدعا به آنها مرحمت فرمودند، حصاری برای حفظ سکنه در ذیل آن جبل کشیدند. الان (1301 ق) هزار و دویست خانوارند. چهار هزار نفر ذکور و سه هزار اناث. شغل غالب آنها شترداری، گوسفند هم به قدر ضرورت دارند. پنجاه هزار نفر شتر متجاوز و بیست هزار گوسفند به طور متیقّن در دست آنها هست. و پیوسته به مسافرت و کرایه اشتغال دارند. معادن مس و سرب هم در آنجا هست. از جمله معدن چاه پلنگ است که سابق بر این روزی هفتصد نفر عمله در آنجا کار می کرد و مداخل کلّی سپرده اند و الان در معادن سرب مشغول کارند. خانه های آنجا به واسطه ضیق محل دیوار و فضائی ندارد و اتاق ها ساخته و در آنها منزل کرده اند. ده درب خانه هم دارد که دیواری جزئی بر آن کشیده اند. دو مسجد و دو حمام دایر هم نیز دارد. این سال ها به واسطه ی امنیت و قطع طایفه ی ضاله ی بلوچ چند خانواری از قلعه بیرون آمده در خارج قلعه خانه ها بنا کرده اند، یک درب کاروانسرای بزرگ هم در بیرون ساخته اند. آب آنجا منحصر به چشمه ای است که در پای همان کوه واقع شده قریب یک بند هم آب دارد. خیلی شیرین و خوشگوار. باغات خیلی مختصر که اشجار آن توت و انجیر است و از همین آب مشروب می شود. و این آب و ملک بر هفتاد و دو تقسیم شده که هر حصّه ای دوازده فنجان و هر فنجانی پنجاه تومان قیمت حالیه آن است که جمیعاً چهل و سه هزار و دویست تومان می شود. در عهد صفویه جزو یزد بوده و پس از آن، آنچه قدما در نظر دارند و خبر می دهند از جزو یزد خارج شده در تحت حکومت سمنان بوده است. چند سال قبل به تیول مرحومه ی مغفوره مهدعلیا طاب ا... ثراها مقرّر شد. این ایّام به تیول جناب مهدی قلی خان مجدالدّوله مقرّر است. ده پانزده مزرعه مختصر هم دارد که قابل ذکر نیست. چند درب دکان هم از هر قبیل دارد. پانصد تومان مالیات دیوانی آنجاست. ولی آنچه معروف است با رعیت دو هزار تومان معامله می شود. سرباز ندارد. تفنگچی و شکارزنان خوب دارد. اغلب آهل آنجا صاحب ثروت و سامان و وضع اشراف و اعیان آنجا این است که رجال آنها ده ذرع چلوار را یک زیرجامه می کنند. بسا آن که دو زیرجامه نیز بر روی هم می پوشند. بعد از قصبه ی نائین به جندق از همه جا نزدیک تر است و به همین واسطه رعایای جندق را رعایت مراتع آسوده نمی گذارند. دوا و طبیب ندارد. مردم آنجا بسیار کم ناخوش می شوند. در نسوان آنها هم حجاب و پرده ای نیست، مثل اعراب بادیه نشین رجال و نسوان آنها مخلوط است. فی شهر ذی حجّة الحرام سنه 1301 ق در این زمان جمعیت انارک 7000 نفر، خور 1703، جندق 810، فرّخی 939، بیاضه 484، مهرجان 324، ایراج 240، اردیب 260، گرمه 202، عروسان گرمه 62، آبگرم و هفتومان 92، بازیاب 83، خنج 80، دهنو 88 و حاجی آباد 98 نفر است. از آینه ی میراث (فصل نامه ویژه نقد کتاب، کتاب شناسی و اطلاع رسانی در حوزه ی متون) دوره جدید سال چهارم، ضمیمه شماره 6، سال 1385/ کتاب جغرافیای جندق و بیابانک نوشته ابراهیم دستان [یغمای ثانی][1242-1310 ه.ق]
*در زمان شاه اسماعيل صفوی (از اجداد شاه عباس)، عبور حکمران طبس امير شيردم به اتفاق نوکرش و راهنمايش (پيرمردي از بيابانک) هنگام رفتن به اردبيل در تابستان از انارک مي باشد. در آن زمان براي رفتن از بيابانک به اصفهان راه انارک بيش از راه نائين آب داشته و خنک تر بوده است.در انارک از پشم شتر جاجيم خوب مي بافته اند و انارک داراي بادگيرهاي چهار طرفه مرتفع و آب انبارهائي بزرگ بوده و نيز در صحرا هاي انارک گورخرهاي زيادي زندگي مي کرده اند. از کتاب ايران و بابر (انتشارات زرين، نوشته ويليام ارسکين، ترجمه ذبيح اله منصوري، زمستان 1366، چاپ ارژنگ، چاپ ششم) انارک از نگاه ديگران 1- آيت ا.. صادق خلخالي درکتاب خاطرات در تبعيد (نشر انتشارات راه امام، چاپ شرکت افست اسفند 59) از صفحه 6 تا 30 به شرح خاطرات خود از انارک در سال 1352 پرداخته است. 2- در سایت "جدید آنلاین" با آدرس www.jadidonline.com/story/25012008/frnk/anarak آمده است: سلیمان دیگر شتر ندارد! انارک که تا همین اواخر آبادی پر رونقی بود امروز به سرعت از سکنه اش خالی می شود...
3- سینا ایرانپور انارکی در مقاله ای مو شکافانه نوشته است که :سفری کوتاه یه شهر انارک اناری در سینه کوه، انگشت را می گذاریم وسط نقشه ایران، اینجا کویر است، اینجا آسمان آبی آبی است، اینجا انارک است....
4- در سایت
ویکیپدیا، دانشنامه آزاد
آمده است:
انارک، یکی از
بخشهای شهرستان نائین است که در ...
|
|
